LỊCH SỬ CON NUÔI - 1954-1975
Con nuôi thời chiến
Trong chiến tranh, trẻ em Việt Nam đã được các gia đình khắp châu Âu, Bắc Mỹ và Úc nhận làm con nuôi. Trang này bắt đầu từ Việt Nam, với những gia đình, cô nhi viện và luật lệ đằng sau mỗi cuộc ra đi, rồi theo chân các em đến từng quốc gia đã đón nhận các em.
CÁC QUỐC GIA TRONG LỊCH SỬ NÀY
Việt Nam
Pháp
Hoa Kỳ
Úc
Canada
UK
Hà Lan
Bỉ
Tây Đức
Thụy Sĩ
Na Uy
Thụy Điển

01 - 1954 - 1969
Khởi đầu
Cuộc di chuyển trẻ em có tổ chức đầu tiên ra khỏi Việt Nam là của Pháp. Sau trận Điện Biên Phủ năm 1954, liên đoàn FOEFI đã đưa những trẻ em lai Âu-Á có cha là người Pháp sang Pháp để học tập, hơn 5.000 em từ thập niên 1940 đến thập niên 1970. Việc nhận con nuôi không được phép.
Khi chiến tranh lan rộng, các tổ chức châu Âu đi đầu trong việc ứng phó. Terre des hommes đến Sài Gòn năm 1965 và đưa trẻ em bị thương bằng máy bay sang Thụy Sĩ (1966) và Tây Đức (1967); Ủy ban Đông Nam Á của Na Uy đưa 69 em đến Oslo (1968). Tại Pháp, Terre des hommes gửi ba trẻ em Việt Nam đầu tiên đến các gia đình năm 1967 và 41 em năm 1968, năm mà lãnh sự quán Pháp tại Sài Gòn cấp 92 thị thực cho trẻ em Việt Nam.
Việc nhận con nuôi lan rộng nhanh chóng. Hà Lan bắt đầu nhận con nuôi quốc tế trên quy mô lớn năm 1967, Úc có những trường hợp con nuôi Việt Nam đầu tiên năm 1968, và một em bé do Rosemary Taylor tìm gia đình đã đến Montréal vào đêm Giáng sinh năm 1969, một trong những trẻ mồ côi Việt Nam đầu tiên được nhận vào Canada.
02 - Góc nhìn từ Việt Nam
Bên trong Việt Nam
Mỗi trường hợp con nuôi đều bắt đầu từ một gia đình Việt Nam. Chiến tranh, cảnh ly tán và nghèo đói khiến các cô nhi viện chật kín, nhưng nhiều trẻ ở đó không phải là trẻ mồ côi: cha mẹ gửi con một thời gian để các em có cái ăn, chỗ ở và vẫn mong sẽ trở lại đón con.
Chính phủ Việt Nam Cộng hòa từ lâu không khuyến khích việc nhận con nuôi quốc tế, và việc nhận con nuôi ngoài gia đình vốn xa lạ với phong tục Việt Nam, nơi họ hàng thường cưu mang những đứa trẻ gặp khó khăn. Đến đầu thập niên 1970, Bộ Xã hội cấp phép cho một số ít tổ chức, và các tổ chức này phải có giấy ưng thuận của người giám hộ hợp pháp cùng sự đồng ý của chính phủ cho từng em.
Phần lớn con nuôi thời chiến đến từ miền Nam: Sài Gòn, đồng bằng sông Cửu Long và vùng duyên hải miền Trung quanh Đà Nẵng và Quy Nhơn. Ngày nay, báo chí và các gia đình Việt Nam cũng đang tìm kiếm từ phía mình.
879.715
trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ hoặc mồ côi cha hay mẹ ở miền Nam Việt Nam tính đến năm 1974
Ước tính · Cambridge History of the Vietnam War [5]. USAID đưa ra con số 1.200.000 [1].
17.055
trẻ em trong các cô nhi viện có đăng ký, cùng khoảng 5.000 em ở các cơ sở không đăng ký hoặc vô gia cư
1975 estimate · USAID [1]
10.000 - 15.000
trẻ em con lai; 945 em ở cô nhi viện, phần lớn sống với mẹ hoặc họ hàng
Ước tính năm 1975 · USAID [1]
03 - 1965 đến 1975
Những mốc chính trong chiến tranh
Chiến tranh
Trẻ em và con nuôi
Nguồn chưa thống nhất
8/3/1965
CHIẾN TRANH
Việt Nam - Hoa Kỳ
Quân đội tác chiến nước ngoài đến miền Nam Việt Nam
Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đổ bộ lên Đà Nẵng; quân đồng minh theo sau. Ngày càng nhiều thường dân phải rời bỏ nhà cửa.
20/5/1966
TRẺ EM
Thụy Sĩ
34 trẻ em đến để được chăm sóc y tế.
1967
TRẺ EM
Pháp - Hà Lan - Tây Đức - Hoa Kỳ
Các chương trình con nuôi và y tế hình thành
Terre des hommes lần đầu gửi trẻ đến các gia đình ở Pháp; Hà Lan bắt đầu nhận con nuôi trên quy mô lớn; chuyến không vận y tế đầu tiên đến Tây Đức; Ủy ban Trách nhiệm (Committee of Responsibility) đưa trẻ em bị thương sang Hoa Kỳ; Rosemary Taylor bắt đầu tìm gia đình cho trẻ.
30/1/1968
CHIẾN TRANH
Việt Nam - Hoa Kỳ
Tổng tấn công Tết Mậu Thân
Giao tranh lan đến Sài Gòn, Huế và hàng chục thị trấn.
1968
TRẺ EM
Pháp - Na Uy - Úc
92 thị thực Pháp; chuyến bay nhân đạo đến Oslo; những trường hợp con nuôi đầu tiên ở Úc
24/12/1969
TRẺ EM
Canada
Những trường hợp con nuôi Việt Nam đầu tiên đến Canada
Families for Children later places hundreds of children in Canada.
1972
TRẺ EM
Tất cả các nước
Ba trong bốn trẻ được nhận nuôi đến các nước ngoài Hoa Kỳ
366 trong số 485 trường hợp con nuôi được sắp xếp ở miền Nam Việt Nam là đến các nước khác. Holt bắt đầu chương trình tại Việt Nam.
27/1/1973
CHIẾN TRANH
Việt Nam
Hiệp định Paris
Quân đội nước ngoài rút đi; giao tranh giữa hai miền Nam Bắc vẫn tiếp diễn.
1974
TRẺ EM
Nguồn chưa thống nhất
Năm cao điểm trước các cuộc không vận
1.362 trường hợp con nuôi qua các kênh của miền Nam Việt Nam, 517 trường hợp đến các nước ngoài Hoa Kỳ. Nghiên cứu của Pháp ghi nhận riêng nước Pháp đã đón 600 trẻ.
2-29 THÁNG 4, 1975
Các cuộc không vận: nhiều quốc gia, nhiều chuyến bay
"Chiến dịch Babylift" là tên chương trình của Hoa Kỳ, nhưng chính phủ, tổ chức và báo chí của nhiều nước đã tự tổ chức các chuyến bay riêng, với sự đồng ý miễn cưỡng của chính phủ Việt Nam Cộng hòa.
Hoa Kỳ · Babylift được công bố ngày 3/4; chiếc C-5A đầu tiên rơi ngày 4/4 (theo phần lớn tài liệu, 138 người thiệt mạng, trong đó có 78 trẻ em).
Úc · Các chuyến bay của Không quân Hoàng gia Úc qua Bangkok ngày 4/4 và 17/4.
Anh · Một chiếc 747 do báo Daily Mail tài trợ hạ cánh tại Heathrow ngày 6-7/4 với 99 trẻ em.
Canada · Các chuyến bay do các tổ chức sắp xếp; không có cuộc không vận nào được chính phủ phê chuẩn.
Pháp · Khoảng 120 trẻ em, nhiều em đi qua các chuyến bay của Hoa Kỳ.
Các nơi khác ở châu Âu · Trẻ em đến Bỉ, Hà Lan, Tây Đức, Thụy Điển và các nước khác.
30/4/1975
CHIẾN TRANH
Việt Nam
Sài Gòn thất thủ; đất nước thống nhất
Chiến tranh kết thúc. Việc nhận con nuôi quốc tế từ Việt Nam dừng lại.
04 - CÁC TỔ CHỨC VÀ KÊNH
Ai đã sắp xếp việc nhận con nuôi
Đến năm 1974, Bộ Xã hội Việt Nam Cộng hòa đã cấp phép cho bảy tổ chức. Nhiều trẻ em cũng ra đi qua các kênh độc lập và qua các tổ chức châu Âu và Canada không có trong danh sách đó. Với những người con nuôi đang tìm kiếm ngày nay, tên tổ chức thường là manh mối đầu tiên để biết hồ sơ đã đi về đâu.
05 - SỐ LIỆU CHÍNH
Qua các con số
Không có tài liệu nào bao quát mọi quốc gia. Mỗi con số đều ghi rõ điều nó đếm: số trường hợp con nuôi được sắp xếp, số trẻ được xử lý hồ sơ, hay số trẻ đến nơi.
Trước các cuộc không vận
Qua các kênh của miền Nam Việt Nam, 2.729 trường hợp con nuôi đã được sắp xếp từ năm 1970 đến 1974. Gần một nửa, 1.301 trường hợp, là đến các nước ngoài Hoa Kỳ.
2.729
Số trường hợp con nuôi được sắp xếp, tất cả các n ước, 1970 đến 1974 · USAID [1]
Trước năm 1970, số liệu chỉ còn lại theo từng nước, chẳng hạn 92 thị thực của Pháp năm 1968 [6]. Chưa tìm thấy tổng số cho giai đoạn 1965 đến 1969.
Tháng 4 năm 1975, theo nơi đến
Ước tính tổng số trẻ em được đưa đi bằng máy bay dao động từ khoảng 2.000 đến hơn 3.300 [2]. Số liệu của từng nước đo những điều khác nhau và không nên cộng lại với nhau.
Trong số trẻ em được Hoa Kỳ xử lý hồ sơ, hơn 91% dưới tám tuổi; 57% là bé trai và 43% là bé gái [1].
TOÀN BỘ THỜI CHIẾN - TẤT CẢ CÁC NƯỚC
4.700 - 6.000+
Số trường hợp con nuôi và trẻ em được không vận có ghi chép, từ năm 1970 đến tháng 4 năm 1975: 2.729 trường hợp được sắp xếp qua các kênh của miền Nam Việt Nam, cộng với 2.000 đến hơn 3.300 trẻ được đưa đi vào tháng 4 năm 1975. Do Con Tìm Mẹ tính toán.
Vì sao là một khoảng: một số trẻ của tháng 4 năm 1975 đã được tính là hồ sơ con nuôi đang xử lý của năm 1974, và các trường hợp con nuôi từ 1965 đến 1969 không nằm trong con số nào.
Các ước tính rộng hơn: 20.000 đến 30.000 trẻ em được nhận nuôi ra khỏi Việt Nam từ năm 1955 đến 1975, theo một ước tính có ghi chú rằng không có hồ sơ tập trung [8].
Không bao gồm: hơn 5.000 trẻ em lai Âu-Á được FOEFI đưa sang Pháp, các em này không được nhận làm con nuôi.
06 - TỪ 1975 TRỞ ĐI
Những gì xảy ra sau đó
Các nước tiếp nhận phải đối mặt với những câu hỏi về những đứa trẻ đã được giao cho gia đình. Tại Hoa Kỳ, vụ kiện Nguyễn Da Yên kiện Kissinger (nộp ngày 29 tháng 4 năm 1975) đặt câu hỏi liệu các trẻ được không vận có thực sự là trẻ mồ côi hay không; ít nhất 274 trong số 1.830 trẻ được xem xét sau đó bị xác định là không đủ điều kiện làm con nuôi. Tại Anh, Quốc hội theo dõi việc sắp xếp gia đình cho từng trẻ trên chuyến bay của Daily Mail.
Tại Việt Nam, các tổ chức rời đi, các cô nhi viện đóng cửa hoặc đổi chủ, và nhiều hồ sơ bị thất lạc. Những người con nuôi thời chiến nay đã ở tuổi 50, 60, cùng gia đình của họ ở Việt Nam, thường đi tìm nhau chỉ với một cái tên, một cô nhi viện và một ngày tháng.
